( ? -1917) Tanzimat dönemi yazar ve tarihçilerindendir. Tiflis'te doğmuş, yüksek öğrenimini Rusya'da yapmış, 1874'te İstanbul'a gelmiştir. Darülmualliminde müdürlük (1880), Mülkiye Mektebinde tarih öğretmenliği (1884) yapmış, ilk eseri olan Tarihi Umumî adlı eserini öğretim üyesi olduğu yıllarda yazmıştır. Önce Türkiye'de (1885), sonra kaçtığı Paris'te «Mizan» adlı haftalık bir gazete yayımladığından «Mizahçı Murat» diye anılmıştır. II. Meşrutiyetin ilân edilmesinden (1908) sonra yurda dönünce Şûrayı Devlete üye seçilmiş, bir süre sonra İttihad-ı Muhammedi Cemiyetinin önayak olduğu iddia edilen 31 Mart Olayını düzenleyenler arasında bulunduğu gerekçesiyle, gazetesi kapatılarak Rodos'a sürülmüş ve orada, 7 ciltlik Tarih-i Ebülfaruk adlı eserini yazmıştır.
Mehmet Murat'ın Tarih-i Umumi'si Fransız tarihçisi Duruy'nin ortaokul ve lise öğrenimi için hazırladığı tarih göz önünde tutularak yazılmış, zamanlara göre ayrılan bölümlerinde olayların özlü çözümlemeleri ve isabetli sentezleri yapılmıştır. İslâm tarihi bölümlerindeyse Sedillot'nun Arap tarihinden yararlanılmıştır. Tarih-i Ebülfaruk ise sadece Naima ve Hammer tarihine dayanılarak hazırlanmış; olayların Roma ahlâkının kuralları açısından değerlendirildiği iddiasıyla Müslümanlı yüzyıllarında konan kurallarla ters olan eser olarak kabul edilmiştir. Yazarın, gerçek izlenimleri konu alarak oldukça yalın dille işlediği Turfanda, mı, Yoksa Turfa adlı bir de romanı yardır.